Het Puberbrein: hersenen in verbouwing

Tieners hebben tussen 10 en 25 jaar een grote ‘verbouwing’ in de hersenen. Jarenlang dachten wetenschappers dat de veranderingen in de puberteit (lichamelijk en geestelijk) alleen te maken had met hormoonverandering. We weten nu door 15 jaar hersenonderzoek (MRI) dat het brein van de tieners een grote invloed heeft op die veranderingen.

In de puberteit zijn de emotionele hersengebieden, die gevoelig zijn voor beloning, ‘likes’ en ‘erbij horen’ actiever dan de hersengebieden (prefrontale cortex) gericht op helder nadenken. Beloning voor bepaald gedrag geeft een grote kick in de hersenen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan (online) challenges, zonder helm rijden.

Lees hieronder wat die ‘verbouwing’ inhoudt en hoe je als ouder hiermee om kunt gaan.

10-14 jaar

In deze beginfase richten tieners zich steeds meer op hun vrienden en minder op hun ouders. Vriendschappen worden belangrijker en ze hechten veel waarde aan wat leeftijdsgenoten van hen vinden.

Tieners leven vooral in het moment en handelen vaak impulsief. Ze kiezen sneller voor wat nu leuk is, zoals sociale media of afspreken met vrienden. Ook willen ze er graag bij horen. Ze passen zich aan de groep aan in gedrag en uiterlijk, en zijn daardoor gevoeliger voor groepsdruk. Daarbij denken ze minder na over de gevolgen op de lange termijn. Daardoor kan bijvoorbeeld huiswerk minder belangrijk voor hen voelen.

Voor ouders kan dit een lastige fase zijn, voor tieners is het een belangrijke stap richting zelfstandigheid.

14-16 jaar

Tieners van 14 tot 16 jaar gaan steeds meer op zoek naar wie ze zijn. Ze durven zich vaker te onderscheiden van anderen en experimenteren met hun eigen stijl, bijvoorbeeld in kleding, haar of sieraden. Ze ontwikkelen hun eigen mening en identiteit, en durven soms ook af te wijken van de groep. Daarbij hoort dat ze dingen uitproberen en soms risico’s nemen.

Hun emoties kunnen snel wisselen. Ze kunnen zich het ene moment heel blij voelen en het volgende moment juist somber. Ze denken vaker na over hun keuzes, maar vinden het nog lastig om vooruit te kijken en gevolgen goed te overzien. Het lukt hen beter om dingen te plannen die ze echt leuk of belangrijk vinden.

16-22 jaar

In deze fase ontwikkelen tieners zich tot jonge volwassenen. Ze krijgen steeds meer zelfvertrouwen en zijn volop bezig met het ontdekken van hun eigen identiteit. Denk hierbij aan keuzes rondom opleiding, studie en toekomst. Ze nemen meer verantwoordelijkheid voor zichzelf en anderen en zijn minder gevoelig voor groepsdruk. Ook kunnen ze beter vooruitdenken en reflecteren op hun eigen gedrag en keuzes.

De verbouwing van de hersenen is nog niet klaar. Soms kunnen ze nog wat onvolwassen reageren, vooral in sociale situaties. Ze zijn meer gericht op het vormen van een eigen mening en het maken van keuzes die bij henzelf passen. Dit verschilt natuurlijk per tiener.

Tips voor ouders

Er gebeurt veel in de hersenen. Tieners zijn gevoelig voor beloningen, maar ook nieuwsgierig en ze willen nieuwe dingen ontdekken. Ze hebben ervaringen en uitdagingen nodig om te ontwikkelen. Ouders hebben een belangrijke rol om tieners te stimuleren, te steunen en richting te geven.

Het is niet altijd makkelijk voor hen om te vertellen wat ze denken of voelen. Door samen te praten help je hen om beter te leren luisteren, na te denken en hun woorden te kiezen. Toon echte interesse, luister en stel open vragen zoals: wat, waarom en hoe? Dit helpt je tiener om zijn of haar gedachten en gevoelens beter te begrijpen.

Wat kun je praktisch doen als ouder?

• • Biedt nieuwe ervaringen en kennis aan: over zichzelf, anderen en de wereld.
  • Toon interesse en aandacht.
  • Stimuleer je tiener om gevoelens en gedachten onder woorden te brengen.
  • Praat ook over je eigen ervaringen.
  • Vraag je tiener om advies en laat zien dat je hem of haar waardeert.
  • Geef ruimte en vrijheid, maar stel ook duidelijke grenzen.
  • Help je tiener nadenken over gevolgen van gedrag. Stel vragen als: “Wat denk je dat er kan gebeuren als…?”

Blijf betrokken en ga het gesprek aan. Zo help je je tiener om zich stap voor stap te ontwikkelen tot een zelfstandige volwassene.

Wil je meer tips? Maak een afspraak voor ons Opvoedspreekuur via www.opvoedspreekuur.nl

Bronnen:

• Puberbrein, binnenstebuiten - Huub Nelis, Yvonne van Sark
• Draaiboek oudercursus Omgaan met Pubers